ناصر الدين شاه قاجار
22
سفرهاى ناصر الدين شاه به قم ( فارسى )
همايون شرف اصدار يافت ، كه اگر در عبورومرور موكب منصور ، از كسى مطالبهء رسوم نمايند ، يا آنكه به حشم 19 و حشر 20 و زراعت كسى اذيت برسانند ، اذن دارند كه به توسط نسقچىباشى كه نظم اردوى همايون به عهدهء اوست ، مراتب را به خاك پاى مبارك عرض نمايند ، تا از مرتكبين تنبيهى به عمل آيد كه عبرت ديگران شوند و ديگر احدى پيرامون خلاف قاعده نگردد . چون مراتب كفايت و كاردانى و محاسن فدويت و جانفشانى فرخ خان امين الملك 21 در حضور مهر ظهور اعليحضرت اقدس شاهنشاهى خلد الله ملكه و سلطانه درجهء قبول و استحسان يافته بود ، به اقتضاى وفور مراحم عليهء شاهانه ، او را به تجديد مرحمتى و ترجيع 22 خدمتى مخصوص و ممتاز فرموده ، به اعطاى لقب نبيل امين الدوله سرافراز و علاوه بر مناصب و خدمات مرجوعه ، رسيدگى عرايض و مطالب علماى اعلام و شاهزادگان عظام و غيره را به عمدهء اهتمام او محول و موكول فرمودند كه به عرض خاك پاى همايون برساند و قرار عزل و نصب حكام ولايات ممالك محروسه هم به مشاورت [ و ] صوابديد او خواهد بود . . . 23 عدم انتظام امور قشون دولت جاويد آيت را عمدهء علت اين بود كه در ايران از سوالف ايام الى الان ، اين قاعده و قانون متداول گشته كه از رؤسا و صاحبمنصبان اعالى و ادانى سپاه ، هركدام مرحوم مىشد ، اولادى كه از او باقى مىماند ، لامحاله بايست بجاى پدر منصوب و بىتحصيل علم و آداب رياست و لشكركشى اگرچه صبى 24 و طفل رضيع 25 باشد ، به منصب رفيع برقرار باشد و حال آنكه شخص تا سالها به تعليم قواعد هر شغلى و مراسم هر منصبى اشتغال نورزد سهل است تا در سفر و حضر و مصاعب 26 و معارك 27 پرخطر آزموده و مجرّب نباشد ، خلاف حزم و منافى نظم است ، جمع كثير و جمّ غفير 28 از بندگان الهى را به اختيار او واگذاشتن ، چرا كه تحصيل مناصب مناسب را استحقاق و استعدادى مكتبى بايد ، نه موروثى و نسبى . علىهذا سركار اعليحضرت شاهنشاهى ابد الله عيشه و نصر جيشه » 29 براى حصول انتظام كليهء قشون نصرتنمون ، قرار دادند كه بدون استحقاق و استعداد و شايستگى شخصى ، احدى را به اعطاى